Miliony na rewitalizację po DEFUM. Powstaną muzeum i centrum nauki

Na terenie po dawnej fabryce DEFUM pojawią się nie tylko odnowione hale, lecz także laboratoria, przestrzenie edukacyjne i wystawy o przemysłowej historii Zagłębia. W Dąbrowie Górniczej unijne wsparcie otrzymały dwa projekty, które połączą dziedzictwo regionu z nowoczesną edukacją. Jeden z nich pozwoli stworzyć otwarte muzeum, drugi – centrum nauki i aktywności społecznej. Trzeci dąbrowski projekt, dotyczący modernizacji Domu Kultury Ząbkowice, trafił na listę rezerwową.

W konkursie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego zgłoszono 55 projektów o łącznej wartości przekraczającej 968 mln zł. Po ocenie formalnej pozostały 33 przedsięwzięcia, w tym trzy z Dąbrowy Górniczej. Do realizacji wybrano 15 projektów, którym przyznano łącznie ponad 309 mln zł dofinansowania.

Wśród zwycięskich pomysłów znalazły się projekty Fabryki Pełnej Życia oraz Akademii WSB. Modernizacja Domu Kultury Ząbkowice, wyceniona na ponad 58 mln zł, nie otrzymała pieniędzy w obecnym naborze z powodu wyczerpania puli. Na przyznanie 49 mln zł będzie czekać na liście rezerwowej.

• Dawne hale DEFUM pokażą przemysłową historię Zagłębia
• Global Knowledge Hub połączy laboratoria, VR i pierwszą pomoc
• Hala Tworzeń rośnie, a w trzech kolejnych obiektach trwają przygotowania

Dawne hale DEFUM pokażą przemysłową historię Zagłębia

Na projekt „Fabryka Pełna Historii – otwarte muzeum przemysłowego dziedzictwa Zagłębia Dąbrowskiego” przeznaczono 4 931 617,53 zł. Dofinansowanie z Funduszy Europejskich dla Śląskiego 2021–2027 wyniesie 4 191 874,90 zł.

Ekspozycje zostaną urządzone w trzech historycznych halach dawnej fabryki obrabiarek DEFUM – Ząbkowice, Reden i Zielona. Wystawy mają opowiedzieć o kilku ważnych częściach historii regionu:

• Hala Ząbkowice skupi się na Hucie Szkła Gospodarczego „Ząbkowice”, jej produktach oraz twórczości Eryki Trzewik-Drost i Jana Sylwestra Drosta.
• Hala Reden przedstawi geologię Zagłębia, zasoby naturalne, początki przemysłu i przemiany Dąbrowy Górniczej.
• Hala Zielona przypomni działalność fabryki obrabiarek DEFUM, produkowane maszyny oraz codzienność pracowników zakładu.

W Hali Ząbkowice tradycyjne eksponaty zostaną połączone z projekcjami, ekranami i instalacjami interaktywnymi. Wśród tematów znajdzie się także kuchnia Zagłębia, z charakterystycznymi potrawami i przepisami. Od strony Zielonego Rynku zaplanowano szklaną rozetę. Zależnie od pory dnia jej wygląd mają zmieniać światło słoneczne oraz podświetlenie wnętrza.

W Hali Reden jedną z głównych instalacji będzie mamut zbudowany z wykorzystaniem oryginalnych szczątków znajdujących się w zasobach Muzeum Miejskiego „Sztygarka”. Kości odkryto podczas wydobywania surowca w dąbrowskich kopalniach piasku podsadzkowego, na terenach dzisiejszego Pojezierza Dąbrowskiego. Interaktywna makieta pozwoli pokazać rozwój miasta w różnych okresach.

Wystawa w Hali Zielona wykorzysta archiwalne fotografie, tokarki i inne zachowane urządzenia. W nowej aranżacji znajdzie się również mozaika dyrektorska z dawnego biurowca DEFUM, przedstawiająca symbole i modele obrabiarek produkowanych w zakładzie.

Za projekt aranżacji i wyposażenia odpowiada konsorcjum Deko-BAU i Adventure, wybrane w przetargu zorganizowanym przez Fabrykę Pełną Życia. W ramach przedsięwzięcia odrestaurowanych i udostępnionych zostanie co najmniej 18 eksponatów, między innymi:

• tokarki, piece, kotły i urządzenia energetyczne,
• modele odlewnicze,
• koła wyciągowe z kopalni KWK Kazimierz-Juliusz,
• lokomotywa wąskotorowa z tej kopalni,
• maszyna wytrzymałościowa z 1922 roku, wyprodukowana przez szwajcarską firmę Alfred J. Amsler & Co. i używana przez lata w Hucie Bankowej.

Projekt przewiduje także minimum pięć rozwiązań cyfrowych i multimedialnych. Zwiedzający mają korzystać z aplikacji mobilnej i stacjonarnej, audioprzewodnika, rozszerzonej rzeczywistości, hologramów, totemów, tablic dotykowych oraz gry terenowej wykorzystującej GPS.

Wojciech Czyżewski, prezes Fabryki Pełnej Życia, podkreśla, że przyznane środki pozwolą dokończyć prace zaplanowane w dwóch pierwszych etapach budowy nowego centrum.

„Fabryka Pełna Historii” daje nam szansę dokończyć wszystkie prace zaplanowane w ramach dwóch pierwszych etapów budowy nowego centrum Dąbrowy Górniczej – mówi Wojciech Czyżewski.

Prezes wskazuje też na sąsiedztwo projektu Akademii WSB i realizowanej Hali Tworzeń. Przy ulicy Konopnickiej, w miejscu dawnego parkingu i starych hal, ma powstać przestrzeń uzupełniająca ofertę Fabryki Pełnej Życia o funkcje społeczne, usługowe i kulturalne.

Wszystkie ekspozycje mają być przygotowane zgodnie z zasadami projektowania uniwersalnego. Zaplanowano audiodeskrypcję, napisy, uproszczone opisy, piktogramy i oznaczenia w alfabecie Braille’a. Dzięki temu z wystaw będą mogły korzystać osoby w różnym wieku i z różnymi potrzebami.

Global Knowledge Hub połączy laboratoria, VR i pierwszą pomoc

Akademia WSB otrzymała 49 497 914,16 zł na projekt Centrum Edukacyjno-Społecznego Global Knowledge Hub. Budynek powstanie na części terenu po dawnej Dąbrowskiej Fabryce Obrabiarek DEFUM, przy ulicach Konopnickiej i Kolejowej.

Obecnie znajdują się tam dwa nieużytkowane obiekty i częściowo zniszczony parking. Jeden budynek zostanie rozebrany ze względu na stan techniczny. Drugi, piętrowy, zostanie włączony do nowej konstrukcji, dzięki czemu fragment dawnej zabudowy fabrycznej pozostanie częścią tego miejsca.

Obiekt będzie mieć około 4800 m². Część administracyjno-promocyjna pomieści zaplecze organizacyjne, sale konferencyjne i coworking. Najbardziej rozbudowana część społeczno-edukacyjna zajmie trzy kondygnacje tematyczne.

Na parterze zaplanowano kawiarnię, strefę wejściową, aulę na 140 osób oraz laboratoria zmysłów. Uczestnicy zajęć będą mogli między innymi sprawdzić skuteczność mycia i dezynfekcji rąk, wyhodować bakterie na płytce Petriego oraz zbadać zawartość cukru w popularnych napojach. Na kolejnej kondygnacji wykorzystane zostaną gogle VR, które pozwolą zobaczyć proces odkładania się cholesterolu we wnętrzu tętnicy. Symulatory starości pokażą młodszym osobom ograniczenia związane z poruszaniem się i widzeniem.

„Nauka o zdrowiu przestaje być teorią z podręcznika” – wyjaśnia prof. Zdzisława Dacko-Pikiewicz, rektor Akademii WSB.

W osobnych pracowniach omawiane będą rytm dobowy człowieka i cyfrowa higiena. Zajęcia pokażą między innymi, jak światło emitowane przez ekrany może wpływać na sen i regenerację.

Jedną z najbardziej nietypowych sal będzie pracownia pierwszej pomocy z bramą wjazdową dla prawdziwej karetki pogotowia. Pojazd posłuży do ćwiczeń resuscytacji i reagowania w sytuacjach zagrożenia zdrowia. Z zajęć mają korzystać dzieci, młodzież, dorośli i seniorzy.

Oferta Global Knowledge Hub obejmie różne grupy wiekowe:

• dzieci będą uczestniczyć w zajęciach Uniwersytetu Dziecięcego, warsztatach przyrodniczych oraz modułach poświęconych sztucznej inteligencji i rzeczywistości wirtualnej,
• młodzi dorośli skorzystają z laboratoriów prototypowania, druku 3D, technologii VR i AR, hackathonów oraz treningów odporności psychicznej,
• osoby aktywne zawodowo znajdą warsztaty dotyczące równowagi między pracą a życiem oraz kursy nowych technologii,
• seniorzy otrzymają zajęcia z obsługi smartfonów, tabletów i VR, a także szkolenia dotyczące oszustw internetowych, ochrony danych i bezpiecznych zakupów online.

Planowane są również spotkania międzypokoleniowe, podczas których młodzież i seniorzy będą wspólnie digitalizować rodzinne fotografie albo uczyć się obsługi telefonów. Program uzupełni Festiwal Nauki Akademii WSB z wykładami, eksperymentami, pokazami technologii i grami edukacyjnymi. Wydarzenie ma być transmitowane także online.

Budynek będzie wyposażony w pokoje wyciszenia i odpoczynku, dostępne sanitariaty oraz przestrzenie coworkingowe dla mieszkańców, wolontariuszy, organizacji pozarządowych i przedsiębiorców. Zestawienie muzeum, laboratoriów i zajęć praktycznych oznacza, że teren po DEFUM będzie służył nie tylko oglądaniu dawnej infrastruktury, ale także nauce i codziennym aktywnościom różnych pokoleń.

Hala Tworzeń rośnie, a w trzech kolejnych obiektach trwają przygotowania

Prace przy Fabryce Pełnej Życia prowadzone są równolegle w dwóch etapach. W Hali Tworzeń, za którą odpowiada firma Strabag, trwają roboty dekarskie i elewacyjne. Wykonywana jest zarówno elewacja ceglana, jak i ta z płyt GRC. W środku prowadzone są prace wykończeniowe, montaż ścianek gipsowo-kartonowych, wykonywanie posadzek oraz instalacji wentylacyjnych, sanitarnych i elektrycznych. Montowana jest również zewnętrzna stolarka stalowa.

Na zewnątrz powstają drogi i odwodnienie. Pod dawnymi konstrukcjami suwnic budowany jest zbiornik retencyjny, który pozwoli odzyskiwać deszczówkę, między innymi do podlewania. Trwa także montaż konstrukcji sceny plenerowej i prace przy jej zadaszeniu. Rozdzielnia elektryczna została już wybudowana.

W drugim etapie, realizowanym przez firmę Budecon, prace koncentrują się na przyszłych halach Ząbkowice, Reden i Zielona. W dwóch pierwszych obiektach prowadzone są fundamentowanie, rozbudowa kanałów technologicznych oraz montaż podposadzkowych instalacji elektrycznych. W dawnej kotłowni, czyli przyszłej Hali Zielona, rozpoczęły się prace porządkowe i przygotowawcze. Równolegle z robotami budowlanymi trwają prace projektowe.

na podstawie: UM Dąbrowa Górnicza.