120 lat dąbrowskiej biblioteki. Ocalałe książki dały początek nowej historii

Wojna miała zakończyć jej działalność, a ukryte książki stały się fundamentem powojennej biblioteki. Miejska Biblioteka Publiczna w Dąbrowie Górniczej obchodzi 120. rocznicę istnienia. Przez dekady zmieniała siedziby, rozwijała zbiory i poszerzała ofertę – od spotkań literackich po mangę, astronomię i usługi cyfrowe. Jubileusz będzie okazją, by spojrzeć na tę historię z bliska.

Początki dąbrowskiej książnicy sięgają 1906 roku. Przy oddziale Uniwersytetu dla Wszystkich powstały wtedy biblioteka oraz czytelnia czasopism. Wśród osób zaangażowanych w jej utworzenie byli Cecylia Kozłowska i Leon Nowak, a także inni społecznicy oraz działacze oświatowi.

Dąbrowa rozwijała się wówczas jako ośrodek przemysłowy. Biblioteka miała ułatwiać robotnikom dostęp do edukacji, kultury i prasy. Była nie tylko miejscem wypożyczania książek, lecz także spotkań i prelekcji. Jej siedziby mieściły się między innymi przy dzisiejszej ulicy Sobieskiego oraz w Domu Ludowym przy ulicy 3 Maja 14.

• Ukryte zbiory przetrwały wojnę i odbudowały bibliotekę
• Z pałacowych wnętrz do siedziby przy ulicy Kościuszki
• Jubileuszowa gala odbędzie się w Pałacu Kultury Zagłębia

Ukryte zbiory przetrwały wojnę i odbudowały bibliotekę

W 1940 roku niemieckie władze nakazały likwidację biblioteki i zniszczenie księgozbioru. Pracownicy nie wykonali tego polecenia w całości. Zbiory ukryli, narażając się na poważne konsekwencje. Po zakończeniu wojny ocalałe książki posłużyły do odtworzenia placówki.

Powojenna biblioteka rozpoczęła oficjalną działalność 22 grudnia 1945 roku. Na początku miała zaledwie 688 tomów, ale jej zasób stopniowo się powiększał. W 1955 roku rozpoczęto tworzenie sieci filii, dzięki czemu dostęp do książek pojawił się w kolejnych częściach miasta.

Następny ważny etap przyniósł 1958 rok. Biblioteka przeniosła się do Pałacu Kultury Zagłębia. W jego wnętrzach przez lata organizowano spotkania autorskie, rozwijano działalność literacką i gromadzono kolejne zbiory. Do książnicy trafiły między innymi kolekcje przekazane przez rodziny Bocianowskich, Machoniów, Lewickich i Ciuków.

Po przemianach ustrojowych biblioteka zaczęła korzystać z nowych technologii. Wprowadzono komputery i rozwiązania multimedialne, a z czasem także internet. W 2005 roku placówka dołączyła do Polskiego Związku Bibliotek. Rok później rozpoczęła współpracę ze Śląską Biblioteką Cyfrową, uczestnicząc w cyfrowym udostępnianiu zasobów.

Z pałacowych wnętrz do siedziby przy ulicy Kościuszki

W 2006 roku Biblioteka Główna przeniosła się do gruntownie zmodernizowanego budynku po Urzędzie Miejskim przy ulicy Kościuszki 25. W tej siedzibie rozwijano projekty artystyczne i edukacyjne, organizowano warsztaty, konkursy, debaty oraz wydarzenia literackie.

Wśród inicjatyw znalazły się między innymi:

• Inwazja Literacka,
• Festiwal Moli Książkowych,
• ZagłębieWood,
• Miedzianka Po Drodze.

Istotną częścią działalności stała się również dokumentacja historii Zagłębia Dąbrowskiego. Biblioteka przygotowywała publikacje, wystawy i filmy dokumentalne dotyczące między innymi katastrofy w kopalni Reden, dziejów DEFUM-u oraz historii dąbrowskich osiedli.

Oferta placówki obejmuje dziś różne formy kontaktu z kulturą i wiedzą. Działają pracownia DIY, klub miłośników astronomii, Dział Komiksu oraz Mangoteka poświęcona kulturze japońskiej. Czytelnicy mogą korzystać także z książkomatów „Biblioteka 24/7”, ebooków, audiobooków i usług cyfrowych.

Biblioteka rozwija programy skierowane do osób o różnych potrzebach. Projekt „Czytanie wszystkimi zmysłami” poszerzył ofertę dla osób z niepełnosprawnościami. Wśród podejmowanych tematów są również kobiety w literaturze, różnorodność językowa oraz edukacja ekologiczna. To pokazuje, że jubileuszowa placówka łączy tradycyjne gromadzenie książek z działaniami odpowiadającymi na współczesne zainteresowania mieszkańców.

Jubileuszowa gala odbędzie się w Pałacu Kultury Zagłębia

Obchody 120-lecia trwają przez cały 2026 rok. Oficjalna gala jubileuszowa została zaplanowana na 10 września w Pałacu Kultury Zagłębia. Program przewiduje spotkania i wspomnienia, występy artystyczne oraz rozmowy o historii, obecnej działalności i przyszłości Miejskiej Biblioteki Publicznej.

Wydarzeniu będzie towarzyszyć spotkanie autorskie z Joanną Kuciel-Frydryszak. Dla zainteresowanych przygotowano wejściówki, dlatego gala i rozmowa z pisarką będą osobnymi punktami jubileuszowego programu, które warto uwzględnić przy planowaniu udziału.

Historia biblioteki pokazuje ciągłość mimo kolejnych zmian. Placówka przetrwała wojenną próbę, odbudowała księgozbiór, zmieniała siedziby, a następnie rozszerzyła działalność o projekty edukacyjne, regionalne i cyfrowe. Z okazji jubileuszu mieszkańcy otrzymują więc nie tylko opowieść o książkach, lecz także o instytucji, która przez 120 lat towarzyszyła przemianom Dąbrowy Górniczej.

na podstawie: Urząd Miejski Dąbrowa Górnicza.