Jakie obowiązki środowiskowe mogą dotyczyć przedsiębiorcy?

Prowadzenie działalności gospodarczej może wiązać się z oddziaływaniem na środowisko, nawet jeżeli nie jest to działalność produkcyjna ani przemysłowa. Odpady powstające w biurze, korzystanie z samochodów służbowych, eksploatacja kotłów grzewczych, wprowadzanie produktów w opakowaniach czy odprowadzanie ścieków mogą powodować powstanie określonych obowiązków.

Zakres obowiązków środowiskowych nie jest taki sam dla każdego przedsiębiorcy. Zależy między innymi od rodzaju prowadzonej działalności, jej skali, wykorzystywanych urządzeń, rodzaju wytwarzanych odpadów oraz sposobu korzystania z wody, energii i innych zasobów. Duże znaczenie może mieć również to, czy firma wprowadza na rynek określone produkty lub opakowania.

Od czego zależy zakres obowiązków środowiskowych?

Przepisy dotyczące ochrony środowiska obejmują wiele różnych obszarów. Niektóre obowiązki odnoszą się przede wszystkim do zakładów produkcyjnych, warsztatów, magazynów lub firm transportowych. Inne mogą dotyczyć również sklepów internetowych, lokali gastronomicznych, punktów usługowych oraz przedsiębiorców prowadzących działalność biurową.

Podstawowe znaczenie ma ustalenie, w jaki sposób działalność wpływa na środowisko. Może chodzić o wytwarzanie odpadów, emisję gazów lub pyłów do powietrza, powstawanie hałasu, pobór wody, odprowadzanie ścieków albo korzystanie z produktów zawierających substancje niebezpieczne.

Do najczęściej spotykanych obowiązków środowiskowych należą:

• uzyskanie wpisu do odpowiedniego rejestru, w tym w określonych przypadkach do BDO,
• prowadzenie ewidencji odpadów i przekazywanie ich uprawnionym podmiotom,
• składanie sprawozdań dotyczących odpadów, produktów, opakowań lub emisji,
• naliczanie i wnoszenie wymaganych opłat środowiskowych,
• uzyskanie odpowiedniego pozwolenia, zezwolenia albo dokonanie zgłoszenia,
• przestrzeganie zasad magazynowania odpadów i substancji mogących zagrażać środowisku,
• prowadzenie pomiarów, dokumentacji lub kontroli wpływu działalności na otoczenie.

Nie oznacza to, że każdy przedsiębiorca musi wykonywać wszystkie wymienione czynności. Obowiązki należy oceniać oddzielnie dla poszczególnych rodzajów działalności i sposobów korzystania ze środowiska.

Gospodarowanie odpadami w przedsiębiorstwie

Jednym z najczęstszych obszarów regulowanych przez przepisy jest gospodarowanie odpadami. W przedsiębiorstwie mogą powstawać zarówno zwykłe odpady komunalne, jak i odpady związane bezpośrednio z prowadzoną działalnością, na przykład zużyte opakowania, części maszyn, odpady budowlane, oleje, chemikalia, sprzęt elektroniczny lub materiały zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi.

Przedsiębiorca powinien przede wszystkim prawidłowo ustalić, jakiego rodzaju odpady wytwarza. Od ich klasyfikacji może zależeć sposób przechowywania, oznakowania, ewidencjonowania oraz przekazywania do dalszego zagospodarowania. Szczególne wymagania mogą dotyczyć odpadów niebezpiecznych.

Odpady związane z działalnością co do zasady powinny być przekazywane podmiotom posiadającym odpowiednie uprawnienia. Przed ich odbiorem mogą być czasowo magazynowane, jednak powinno się to odbywać w sposób ograniczający ryzyko przedostania się szkodliwych substancji do gleby, wody lub powietrza.

W zależności od ilości i rodzaju wytwarzanych odpadów przedsiębiorca może być zobowiązany do prowadzenia ich ewidencji. Przy większej skali działalności lub w przypadku eksploatowania określonych instalacji może być również wymagane pozwolenie na wytwarzanie odpadów.

Rejestracja i sprawozdawczość w systemie BDO

BDO to elektroniczna baza obejmująca informacje o produktach, opakowaniach oraz gospodarowaniu odpadami. W jej ramach funkcjonuje między innymi rejestr przedsiębiorców, moduł ewidencji odpadów i moduł sprawozdawczy.

Obowiązek uzyskania wpisu do BDO może dotyczyć między innymi przedsiębiorców, którzy wytwarzają określone rodzaje lub ilości odpadów, transportują albo przetwarzają odpady, wprowadzają produkty w opakowaniach, produkują lub importują opakowania, a także wprowadzają na rynek niektóre rodzaje sprzętu, baterii, akumulatorów, opon lub olejów.

Sam fakt prowadzenia działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie obowiązku rejestracji w BDO. Przepisy przewidują zwolnienia, między innymi dla niektórych wytwórców niewielkich ilości określonych odpadów. Ocena obowiązku wymaga uwzględnienia rzeczywistego profilu działalności, a nie wyłącznie kodów wpisanych do rejestru przedsiębiorców.

Podmioty objęte systemem mogą być zobowiązane do prowadzenia elektronicznej ewidencji, wystawiania dokumentów związanych z przekazywaniem odpadów oraz składania okresowych sprawozdań.

Emisje do powietrza i raportowanie

Emisje do powietrza mogą powstawać nie tylko w dużych zakładach przemysłowych. Ich źródłem bywają również kotły grzewcze, piece, agregaty, procesy spawania, malowania lub lakierowania, a także silniki samochodów i maszyn wykorzystywanych w działalności.

W zależności od rodzaju i skali emisji konieczne może być uzyskanie pozwolenia albo dokonanie odpowiedniego zgłoszenia. W niektórych przypadkach instalacja może być użytkowana bez pozwolenia, jednak nadal mogą dotyczyć jej wymagania techniczne, ewidencyjne lub sprawozdawcze.

Przedsiębiorca, którego działalność powoduje emisje gazów cieplarnianych lub innych substancji, może również podlegać obowiązkowi raportowania do Krajowej bazy prowadzonej przez KOBiZE. Zakres raportu powinien odpowiadać rzeczywistemu sposobowi korzystania ze środowiska i może obejmować informacje o źródłach emisji, stosowanych paliwach oraz eksploatowanych urządzeniach.

Opłaty za korzystanie ze środowiska

Niektóre sposoby korzystania ze środowiska mogą wiązać się z koniecznością obliczenia i wniesienia opłaty. Dotyczy to w szczególności wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza oraz określonych form składowania odpadów.

Opłata jest zazwyczaj obliczana przez sam podmiot na podstawie danych dotyczących skali korzystania ze środowiska. W określonych przypadkach przedsiębiorca składa również roczny wykaz zawierający informacje będące podstawą obliczeń.

Przepisy przewidują progi, poniżej których opłaty nie trzeba wnosić, a przy bardzo niewielkiej wartości może nie być wymagane składanie wykazu. Zwolnienie z zapłaty nie zawsze oznacza jednak automatyczne zwolnienie z obowiązku sprawozdawczego.

Oddzielne zasady mogą obejmować opłaty produktowe, recyklingowe oraz opłaty związane z wprowadzaniem na rynek opakowań lub niektórych produktów jednorazowego użytku.

Opakowania i produkty wprowadzane na rynek

Szczególne obowiązki mogą dotyczyć przedsiębiorców, którzy wprowadzają na polski rynek produkty w opakowaniach. Pojęcie to może obejmować nie tylko producentów, lecz także importerów, sprzedawców internetowych oraz firmy sprowadzające zapakowane towary z innych państw.

W zależności od sytuacji przedsiębiorca może być zobowiązany do prowadzenia ewidencji masy opakowań, składania sprawozdań, zapewnienia odpowiednich poziomów odzysku i recyklingu albo ponoszenia opłaty produktowej. Część obowiązków może zostać wykonana samodzielnie, a część na zasadach określonych w przepisach przez odpowiednią organizację.

Dodatkowe wymagania mogą dotyczyć między innymi toreb z tworzyw sztucznych, jednorazowych kubków i pojemników, sprzętu elektrycznego, baterii, akumulatorów, opon oraz olejów.

Korzystanie z wód i odprowadzanie ścieków

Działalność gospodarcza może również wymagać uregulowania kwestii związanych z poborem wody, odprowadzaniem ścieków, wodami opadowymi lub wykonywaniem urządzeń wodnych. W zależności od rodzaju czynności może być potrzebne pozwolenie wodnoprawne albo zgłoszenie wodnoprawne.

Pozwolenia mogą wymagać między innymi niektóre przypadki poboru wód powierzchniowych lub podziemnych, odprowadzania ścieków do wód albo do ziemi oraz wykonywania urządzeń wpływających na stosunki wodne. Zgłoszenie może być wystarczające przy czynnościach o mniejszej skali lub ograniczonym zasięgu oddziaływania.

Zakres obowiązków zależy między innymi od ilości pobieranej wody, rodzaju ścieków, sposobu ich odprowadzania oraz lokalizacji przedsiębiorstwa. Dodatkowe wymagania mogą pojawić się na terenach zagrożonych powodzią lub w pobliżu obszarów chronionych.

Pozwolenia i decyzje związane z inwestycjami

Przed rozpoczęciem budowy zakładu, hali, instalacji lub innego przedsięwzięcia może być konieczne sprawdzenie, czy inwestycja została zaliczona do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

W takim przypadku przed uzyskaniem niektórych dalszych decyzji inwestycyjnych może być potrzebna decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach. Określa ona warunki realizacji przedsięwzięcia oraz środki służące ograniczeniu jego wpływu na środowisko. W ramach postępowania może zostać przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

Odrębnie mogą być wymagane pozwolenia dotyczące emisji do powietrza, wytwarzania lub przetwarzania odpadów, gospodarki wodnej albo eksploatacji instalacji. W przypadku większych zakładów kilka obszarów oddziaływania może zostać objętych jednym pozwoleniem zintegrowanym.

Hałas, substancje niebezpieczne i zapobieganie awariom

Przedsiębiorca powinien również uwzględniać wpływ działalności na klimat akustyczny. Hałas może pochodzić z maszyn, wentylatorów, urządzeń chłodniczych, transportu, prac przeładunkowych lub działalności prowadzonej na zewnątrz budynków.

Jeżeli działalność może powodować przekroczenie dopuszczalnych poziomów hałasu, właściwy organ może określić wymagania dotyczące jego ograniczenia. W praktyce istotne mogą być godziny pracy urządzeń, ich lokalizacja, zastosowane zabezpieczenia oraz sąsiedztwo zabudowy mieszkaniowej.

Dodatkowe obowiązki mogą dotyczyć przechowywania paliw, olejów, chemikaliów i innych substancji mogących powodować zanieczyszczenie. Sposób ich magazynowania powinien ograniczać możliwość wycieku, pożaru lub przedostania się substancji do gleby i wód.

Dokumentacja i aktualizowanie danych

Obowiązki środowiskowe nie kończą się na uzyskaniu wpisu lub pozwolenia. W wielu przypadkach konieczne jest prowadzenie dokumentacji, przechowywanie danych o odpadach i emisjach, wykonywanie pomiarów oraz składanie okresowych sprawozdań.

Zmiana profilu działalności, rozpoczęcie sprzedaży nowych produktów, zakup urządzenia, zwiększenie produkcji albo przeniesienie zakładu może wpływać na dotychczasowy zakres obowiązków. Ocena przeprowadzona przy zakładaniu firmy może więc wymagać aktualizacji w kolejnych latach.

Dokumentacja może mieć znaczenie podczas kontroli prowadzonej przez organy ochrony środowiska. Brak wymaganego wpisu, pozwolenia, ewidencji lub sprawozdania może prowadzić do powstania zaległości, nałożenia opłat podwyższonych albo zastosowania administracyjnych kar pieniężnych.

Podsumowanie

Obowiązki środowiskowe przedsiębiorcy mogą obejmować między innymi gospodarowanie odpadami, rejestrację w BDO, raportowanie emisji, wnoszenie opłat, prowadzenie ewidencji oraz uzyskiwanie pozwoleń lub decyzji administracyjnych.

Najważniejsze znaczenie ma rzeczywisty sposób prowadzenia działalności i jej wpływ na środowisko. Ten sam obowiązek nie dotyczy automatycznie każdej firmy, a jego zakres może zmieniać się wraz z rozwojem przedsiębiorstwa, zmianą technologii, wprowadzaniem nowych produktów lub zwiększeniem skali działalności.

Więcej praktycznych porad prawnych można znaleźć na stroniewww.plazaglab.pl.